โรคขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome)

โรคขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome; RLS) ความผิดปกติของระบบประสาทที่พบได้บ่อยกว่าที่หลายคนคิด

หลายคนเคยมีอาการเช่นนี้ แต่คิดว่าเป็นเพียงอาการเมื่อยล้าจากการทำงาน หรือเป็นเรื่องปกติของอายุที่มากขึ้น

แม้โรคนี้จะไม่เป็นอันตรายถึงชีวิต แต่สามารถรบกวนการนอนหลับ ทำให้เหนื่อยล้าในเวลากลางวัน และส่งผลต่อคุณภาพชีวิตได้อย่างมาก

โรคขาอยู่ไม่สุข คืออะไร?

Restless Legs Syndrome (RLS) เป็นความผิดปกติของระบบประสาทที่ทำให้ผู้ป่วยเกิด ความรู้สึกไม่สบายบริเวณขา ร่วมกับความรู้สึกอยากขยับขาอย่างควบคุมได้ยาก

หลายคนอธิบายอาการได้แตกต่างกัน เช่น

• รู้สึกยุบยิบ
• เหมือนมีอะไรมาคลาน
• ปวดลึก ๆ
• ตึงหรือเกร็ง
• ชา
• คันจากข้างใน
• รู้สึกบอกไม่ถูก แต่ต้องขยับขาจึงจะสบายขึ้น

อาการมักเกิดที่น่องหรือขาทั้งสองข้าง แต่อาจเกิดที่แขนได้ในบางราย

ทำไมจึงเกิดโรคนี้?

แม้สาเหตุที่แท้จริงยังไม่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับ ความผิดปกติของสารสื่อประสาทโดปามีน (Dopamine) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย

ในผู้ป่วยจำนวนหนึ่ง โรคสามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรม โดยเฉพาะผู้ที่เริ่มมีอาการตั้งแต่อายุน้อย

อาการที่เป็นลักษณะเฉพาะของโรค

แพทย์ใช้ลักษณะสำคัญ 4 ข้อในการช่วยวินิจฉัย ได้แก่

มักมีความรู้สึกไม่สบายร่วมด้วย

เช่น นั่งดูโทรทัศน์ นั่งรถ หรือก่อนนอน

นี่คือจุดสังเกตที่สำคัญที่สุดของโรค

ผู้ป่วยจำนวนมากจึงมีปัญหานอนไม่หลับ หลับไม่สนิท และรู้สึกอ่อนเพลียในเวลากลางวัน

ใครบ้างที่มีความเสี่ยง?

โรคนี้พบได้ในทุกช่วงอายุ แต่จะพบมากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น ปัจจัยเสี่ยงที่พบได้ ได้แก่

• ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้
• หญิงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะไตรมาสที่ 3
• ผู้ที่มีภาวะขาดธาตุเหล็ก
• ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง
• ผู้ป่วยโรคเบาหวานที่มีปลายประสาทเสื่อม
• ผู้ที่มีโรคของไขสันหลังหรือระบบประสาทบางชนิด

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร?

การวินิจฉัยอาศัยการซักประวัติเป็นหลัก ร่วมกับการตรวจร่างกายและตรวจระบบประสาท

ในบางรายแพทย์อาจตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ตรวจระดับธาตุเหล็ก (Serum ferritin)
• ตรวจการทำงานของไต
• ตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
• ตรวจการนำกระแสประสาท หากสงสัยโรคปลายประสาท

เพื่อค้นหาสาเหตุที่สามารถรักษาได้

รักษาได้หรือไม่?

ในรายที่อาการไม่รุนแรง อาจเริ่มจาก

• นอนให้เป็นเวลา
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่ไม่หนักก่อนนอน
• ลดชา กาแฟ และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
• งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์
• นวด ยืดเหยียด หรือประคบอุ่นก่อนนอน

หากพบภาวะขาดธาตุเหล็ก ควรได้รับการรักษา เพราะผู้ป่วยจำนวนหนึ่งมีอาการดีขึ้นหลังแก้ไขภาวะดังกล่าว

ในผู้ที่มีอาการรบกวนการนอนหรือคุณภาพชีวิต แพทย์อาจพิจารณาใช้ยา เช่น

• ยากลุ่ม Dopamine agonists
• ยากลุ่ม Gabapentin หรือ Pregabalin โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการปวดร่วมด้วย
• ยากลุ่มอื่นตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย

การเลือกใช้ยาจะขึ้นอยู่กับอายุ โรคร่วม ความรุนแรงของอาการ และผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

พยากรณ์โรค

โรคขาอยู่ไม่สุขเป็นโรคเรื้อรังที่อาการอาจเป็น ๆ หาย ๆ ในบางราย ขณะที่บางคนอาจมีอาการต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี

แต่หากไม่ได้รับการรักษา อาจส่งผลต่อคุณภาพการนอน อารมณ์ สมาธิ และประสิทธิภาพในการทำงาน

Clinical Pearl จากประสบการณ์ในห้องตรวจ

คลังความรู้โรคสมอง

www.dradisak.com