"หมอครับ อยู่ ๆ ก็เห็นแสงซิกแซกเต็มตา แล้วอีกครึ่งชั่วโมงก็ปวดหัว" — "หมอคะ อยู่ดี ๆ มือชา พูดไม่ชัดประมาณ 20 นาที แล้วก็หายเอง แบบนี้เป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือเปล่า?"
อาการเหล่านี้ทำให้หลายคนตกใจ เพราะคิดว่าเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง แต่ในผู้ป่วยบางราย อาการดังกล่าวอาจเป็น Aura หรือ "อาการเตือนของไมเกรน" ซึ่งเป็นอาการทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นชั่วคราวก่อนหรือระหว่างไมเกรน และมักหายได้เองโดยไม่ทิ้งความผิดปกติไว้
⚠️ ไม่ใช่ Aura ทุกครั้ง
ไม่ใช่อาการชาหรือเห็นแสงทุกครั้งจะเป็น Aura เพราะอาการคล้ายกันอาจเกิดจากโรคที่อันตรายกว่า เช่น ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) หรือโรคหลอดเลือดสมอง ดังนั้น หากเป็นครั้งแรกหรือมีอาการผิดปกติ ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์
Aura คืออะไร?
Aura คืออาการทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นชั่วคราวจากการเปลี่ยนแปลงของการทำงานของสมอง ก่อนหรือระหว่างที่เกิดไมเกรน เชื่อว่าเกิดจากปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Cortical Spreading Depression (CSD) ซึ่งเป็นคลื่นของการเปลี่ยนแปลงการทำงานของเซลล์สมองที่ค่อย ๆ เคลื่อนผ่านผิวสมอง และกระตุ้นกลไกที่เกี่ยวข้องกับไมเกรน
อาการมักค่อย ๆ เกิดขึ้น ใช้เวลาหลายนาที แล้วค่อย ๆ หายไป โดยทั่วไป Aura จะเป็นอยู่นานประมาณ 5–60 นาที หลังจากนั้น ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะเริ่มปวดศีรษะ แต่บางรายอาจไม่มีอาการปวดศีรษะตามมาเลย
ผู้ป่วยไมเกรนทุกคนมี Aura หรือไม่?
ไม่ ผู้ป่วยไมเกรนส่วนใหญ่ประมาณ 70–80% เป็น Migraine without aura ส่วนผู้ป่วยประมาณ 20–30% จะมี Migraine with aura บางคนมี Aura ทุกครั้ง บางคนมีเพียงบางครั้ง และบางรายมี Aura เพียงครั้งเดียวในชีวิต
Aura มีอาการอย่างไร?
Aura สามารถเกิดได้หลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของสมองที่ได้รับผลกระทบ
1
Aura ทางการมองเห็น (Visual Aura)
เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด ลักษณะสำคัญคืออาการมักเริ่มจากจุดเล็ก ๆ แล้วค่อย ๆ ขยายออก ใช้เวลาหลายนาที ไม่ได้เกิดขึ้นทันทีทั้งภาพ อาการที่พบ ได้แก่
- เห็นแสงวาบ หรือเส้นซิกแซก
- เห็นจุดดำหรือจุดสว่าง
- เห็นภาพพร่ามัว หรือมองเห็นเป็นคลื่น
- มองเห็นภาพขาดหายไปบางส่วน
- เห็นเหมือนกระจกแตก
2
Aura ทางความรู้สึก (Sensory Aura)
อาการมักค่อย ๆ ลามจากปลายนิ้วไปแขน แล้วจึงไปที่ใบหน้า ใช้เวลาหลายนาที ไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทั้งหมด อาการที่พบ ได้แก่
- ชาปลายนิ้ว มือ แขน
- ชาที่ใบหน้าหรือริมฝีปาก
- รู้สึกเหมือนเข็มทิ่ม
3
Aura ทางภาษา (Language Aura)
แม้จะน่าตกใจ แต่หากเป็น Aura อาการมักหายได้เองภายในไม่เกิน 1 ชั่วโมง อาการที่พบ ได้แก่
- พูดไม่ชัด หรือพูดผิดคำ
- นึกคำไม่ออก
- เข้าใจภาษายากขึ้น
พบได้น้อย อาจมีแขนขาอ่อนแรงชั่วคราวหรือเดินลำบาก หากมีอาการอ่อนแรงร่วมด้วย จำเป็นต้องได้รับการประเมินโดยแพทย์ เพราะอาจคล้ายโรคหลอดเลือดสมอง
Aura ใช้เวลานานแค่ไหน?
โดยทั่วไป Aura จะเริ่มค่อย ๆ เป็น ใช้เวลา 5–20 นาทีในการลุกลาม และหายภายใน 60 นาที หากอาการอยู่นานกว่านั้น หรือไม่หาย ควรพบแพทย์ทันที
Aura ต่างจากโรคหลอดเลือดสมองอย่างไร?
หลายคนกังวลว่า Aura กับโรคหลอดเลือดสมองแยกกันอย่างไร แม้ทั้งสองโรคอาจมีอาการคล้ายกัน แต่มีความแตกต่างที่ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้ อย่างไรก็ตาม การแยกโรคทำได้ยากในหลายกรณี โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ไม่เคยมี Aura มาก่อน
💡 จุดสังเกตสำคัญของ Aura
อาการ Aura มักค่อย ๆ เริ่ม แล้วค่อย ๆ ขยายหรือลามไปในหลายนาที (ไม่ได้เกิดขึ้นทันทีพร้อมกัน) และหายได้เองภายใน 60 นาที ต่างจากโรคหลอดเลือดสมองที่มักเกิดขึ้นทันทีทันใดและอาการไม่หายไปเอง
หากเป็นครั้งแรกในชีวิต ควรพบแพทย์เพื่อรับการประเมินเสมอ
Aura อันตรายหรือไม่?
โดยทั่วไป Aura ไม่ทำให้สมองเสียหาย และอาการจะหายได้เอง อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยที่เป็น Migraine with aura มีความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองสูงกว่าประชากรทั่วไปเล็กน้อย โดยเฉพาะในผู้หญิงอายุน้อยที่มีปัจจัยเสี่ยงร่วม ได้แก่
- สูบบุหรี่
- รับประทานยาคุมกำเนิดที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจน
- มีความดันโลหิตสูง
- เป็นเบาหวานหรือมีไขมันในเลือดสูง
แม้ว่าความเสี่ยงโดยรวมยังถือว่าต่ำ แต่การควบคุมปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้มีความสำคัญมาก
Aura แบบไม่มีอาการปวดหัวมีจริงหรือไม่?
มี เรียกว่า Migraine Aura without Headache หรือ Acephalgic Migraine ผู้ป่วยจะมีอาการ Aura เช่น เห็นแสงวาบ เห็นเส้นซิกแซก ชา หรือพูดลำบาก แต่ไม่มีอาการปวดศีรษะตามมา ภาวะนี้พบได้บ่อยขึ้นในผู้สูงอายุที่เคยเป็นไมเกรนมาก่อน อย่างไรก็ตาม หากเป็นครั้งแรก ควรแยกจาก TIA หรือโรคหลอดเลือดสมองก่อนเสมอ
Aura รักษาอย่างไร?
Aura เองมักหายได้เองภายในเวลาไม่นาน ยารักษาไมเกรนส่วนใหญ่ไม่ได้ช่วยให้อาการ Aura หายเร็วขึ้น การรักษาหลักจึงมุ่งเน้นไปที่การรักษาอาการปวดศีรษะ และการป้องกันการเกิดไมเกรนในระยะยาว
🎉 ข่าวดี!
หากมี Aura บ่อย หรือมีไมเกรนหลายวันต่อเดือน แพทย์อาจพิจารณาเริ่มยาป้องกันไมเกรน ซึ่งสามารถช่วยลดทั้งจำนวนครั้งของ Aura และจำนวนวันที่ปวดศีรษะได้
เมื่อไรที่ต้องรีบพบแพทย์?
แม้ผู้ป่วยที่เคยมี Aura จะคุ้นเคยกับอาการของตนเอง แต่หากมีอาการดังต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์ทันที
- มี Aura ครั้งแรกในชีวิต
- อายุเกิน 50 ปีแล้วเพิ่งเริ่มมี Aura
- อาการอยู่นานเกิน 1 ชั่วโมง
- แขนหรือขาอ่อนแรงไม่หาย
- พูดไม่ชัดต่อเนื่อง หรือสูญเสียการมองเห็นข้างเดียว
- ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ
- มีไข้ ซึม หรือชักร่วมด้วย
อาการเหล่านี้อาจเป็นโรคอื่นที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน
📋 สรุปสิ่งที่ควรรู้
- ✓Aura เป็นอาการเตือนของไมเกรนที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงการทำงานของสมองชั่วคราว พบได้ประมาณหนึ่งในสี่ของผู้ป่วยไมเกรน อาการที่พบบ่อย ได้แก่ เห็นแสงวาบ เห็นเส้นซิกแซก ชาตามแขนหรือใบหน้า และพูดลำบาก ซึ่งมักค่อย ๆ เกิดขึ้นและหายได้เองภายใน 5–60 นาที
- ✓แม้ Aura โดยทั่วไปจะไม่เป็นอันตราย แต่เนื่องจากมีอาการคล้ายโรคหลอดเลือดสมอง จึงไม่ควรนิ่งนอนใจ โดยเฉพาะหากเป็นครั้งแรกในชีวิต อาการผิดไปจากเดิม หรือมีอาการไม่หายตามปกติ
- ✓การได้รับการประเมินจากแพทย์จะช่วยแยกโรคที่อาจเป็นอันตรายและวางแผนการรักษาไมเกรนได้อย่างเหมาะสม ช่วยให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยมากขึ้น
นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ
อายุรแพทย์สาขาประสาทวิทยา — คลินิกรักษ์สมอง
คลังความรู้โรคสมอง
www.dradisak.com